ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗ ΛΑΪΚΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ ΤΟΥ 1973



Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, το Νοέμβρη του 1973, αποτέλεσε ορόσημο στη νεώτερη ιστορία του φοιτητικού και λαϊκού κινήματος της πατρίδας μας. Ήταν ένα φοβερό χτύπημα που δημιούργησε ρήγμα στο μηχανισμό της δικτατορίας. Απέδειξε πως η βία και η τρομοκρατία, που επί 7 χρόνια επέβαλε η στρατιωτική χούντα, δεν μπόρεσαν να κάμψουν το ελεύθερο και δημοκρατικό φρόνημα του Λαού μας.

Η φοιτητική και λαϊκή εξέγερση δεν έγινε ξαφνικά σε μια μέρα. Μπορεί να ξεκίνησε χωρίς να είχε προγραμματιστεί για εκείνη τη δεδομένη στιγμή αλλά ήταν η συνέχεια και το αποκορύφωμα του αντιδικτατορικού αγώνα του λαού μας, που είχε ξεκινήσει από την πρώτη στιγμή που επιβλήθηκε η ξενοκίνητη χούντα και που, απ’τις αρχές του 1973, είχε γίνει ηφαίστειο που έβραζε.

Το μικρό αυτό αφιέρωμα σκοπό έχει να προβάλει το νόημα της ηρωικής εξέγερσης, που οδηγεί και τους σημερινούς αγώνες του λαού της πατρίδας μας.


Το λαϊκό και φοιτητικό κίνημα στα πρώτα χρόνια της δικτατορίας

Η επιβολή της δικτατορίας τον Απρίλη του ’67, με την υποκίνηση και στήριξη των Αμερικάνων αποτέλεσε δυνατό χτύπημα για το προδικτατορικό λαϊκό και φοιτητικό κίνημα.

Για ένα αρκετά μεγάλο διάστημα, μετά το ’67, με την τρομοκρατία, τον χαφιεδισμό, τη δράση των εγκάθετων πρακτόρων της χούντας στις μαζικές οργανώσεις, αλλά και με κάποιες επι μέρους παραχωρήσεις που έκανε η χούντα, κατάφερε να εμποδίσει το ξέσπασμα μαζικών αγώνων ικανών να την κλονίσουν.

Ιδιαίτερα ισχυρό ήταν το χτύπημα στο φοιτητικό κίνημα, τα πιο δυναμικά στελέχη του οποίου, που ανήκαν κυρίως στη Νεολαία Λαμπράκη, φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν ή βρέθηκαν στην παρανομία. Στα πανεπιστήμια κυριάρχησε η βία, ο χαφιεδισμός, η τρομοκρατία.

Η χούντα φοβάταν τα πανεπιστήμια, σαν χώρο όπου κυοφορούσαν, κυκλοφορούσαν και ανταλλάσονταν ιδέες. Αυτό φαίνεται από μια σειρά μέτρων που πήρε :

-απέλυσε απ’τα πανεπιστήμια δημοκρατικούς καθηγητές και υπαλλήλους.
- κατάργησε την αυτονομία και αυτοτέλεια των πανεπιστημίων.
- απαγόρευσε τις συγκεντώσεις στους πανεπιστημιακούς χώρους.
- έδωσε τη δυνατότητα στα πειθαρχικά συμβούλια των σχολών να αποβάλουν φοιτητές που τους υποδείκνυαν οι χαφιέδες της Ασφάλειας.
- διέλυσε τους φοιτητικούς συλλόγους, ίδρυσε νέους με καταστατικά που επέβαλε και διόρισε διοικητικά συμβούλια που ελέγχονταν και καθοδηγούνταν από το σπουδαστικό της Ασφάλειας.

►Το 1970, με Νομοθετικό Διάταγμα, ο υπουργός άμυνας απέκτησε το δικαίωμα να διακόπτει, κατά την κρίση του, τις αναβολές στράτευσης των νέων εκείνων που του υπεδείκνυε η ασφάλεια.


1972-73, η χούντα σε κρίση

►Τέλη του 1972, αρχές 1973 η δικτατορία περνά μεγάλη κρίση. Αυτό οφείλεται και σε εξωτερικές και σε εσωτερικές εξελίξεις :

Η επέμβαση των ΗΠΑ στη Χιλή κι’ η ανατροπή του προέδρου Αλιέντε, η Αραβοϊσραηλινή κρίση κι’ η απειλή επέμβασης των ΗΠΑ με την Ελλάδα ορμητήριο του 6ου στόλου, η απόφαση του προέδρου Νίξον να θέσει τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις σε συναγερμό πυρηνικού πολέμου, έχουν μεγαλώσει τη λαϊκή αγανάκτηση κατά των ΗΠΑ, που ο κόσμος την θεωρεί υποκινητή και στήριγμα και της Ελληνικής χούντας.

Τα παραπάνω φέρνουν τη χούντα σε δύσκολη θέση, αν και για να καθυσηχάσει τα πνεύματα και για να κάμψει τις λαϊκές αντιδράσεις αναγκάζεται να δηλώσει “ουδετερότητα” της χώρας στο διαγραφόμενο κίνδυνο πολέμου.

Η χρονιά του 1973 έκλεισε την μεταπολεμική περίοδο μιας σχετικής ευφορίας του διεθνούς καπιταλισμού και άνοιξε την περίοδο των ισχνών αγελάδων.

Η κρίση του πετρελαίου έχει χειροτερέψει την οικονομική κατάσταση και στην Ελλάδα. Αποκαλύπτονται και μια σειρά σκανδαλώδεις συμβάσεις της χούντας με ξένα μονοπώλια, που την απομονώνουν ακόμη περισσότερο απ’το λαό.

Παράλληλα, η χούντα απομονώνεται όλο και περισσότερο διεθνώς.
Στις αρχές του 1973 έχουν ενταθεί οι πιέσεις απ’ το εξωτερικό για την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων.

Απ’την άλλη η επιτυχία μιας σειράς απελευθερωτικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο, όπως η λαϊκή εξέγερση της Ταϋλάνδης, η νίκη των επαναστατών στο Βιετνάμ κι’ η άνοδος των απελευθερωτικών κινημάτων της Αφρικής, δυναμώνουν την πίστη του λαού στις δυνάμεις του και ενισχύουν την αγωνιστική του διάθεση για την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος.

Στις αρχές λοιπόν του '73 η κατάσταση στην Ελλάδα βράζει. Το εργατικό κίνημα ξεκινά κινητοποιήσεις, που φτάνουν ακόμη και σε απεργίες, όπως των τυπογράφων, των τεχνικών της Ολυμπιακής, των εργαζομένων στις συγκοινωνίες, στη ΔΕΗ κλπ. Ακόμη και στην επαρχία γίνονται συλλαλητήρια αγροτών.


1972-73, έξαρση του φοιτητικού κινήματος

► Από το 1972, παρά τις συνεχιζόμενες διώξεις, παρατηρείται μια κινητικότητα του φοιτητικού κινήματος, που συνδέεται με την ίδρυση της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδας.

Η ΚΝΕ δημιουργεί την ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ, που γίνεται σε κάθε πανεπιστημιακό ίδρυμα πυρήνας συσπείρωσης και δραστηριοποίησης των φοιτητών.

Κύριο αίτημα του φοιτητικού κινήματος η κατάργηση των διορισμένων από τη χούντα διοικήσεων των φοιτητικών συλλόγων, ώστε οι ίδιοι οι φοιτητές να εκλέξουν τα συλλογικά τους όργανα.

Για το σκοπό αυτό γίνονται συγκεντρώσεις, στέλνονται ψηφίσματα διαμαρτυρίας ενώ οι φοιτητές της Νομικής κάνουν προσφυγή στο Πρωτοδικείο, που αποφασίζει ότι πρέπει να γίνουν εκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους, το αργότερο μέχρι τις 10 Γενάρη του ’73.

Η κατάσταση αυτή υποχρεώνει τη χούντα να προκηρύξει φοιτητικές εκλογές για τις 20 Νοέμβρη 1972, όμως οι εγκάθετοι του καθεστώτος με βία και νοθεία βγάζουν τ’ αποτελέσματα που θέλουν.

► Στις αρχές του 1973 τα ελληνικά πανεπιστήμια μοιάζουν με καζάνι έτοιμο να εκραγεί.

►Στις 26 Γενάρη η χούντα δημοσιεύει τον “καταστατικό χάρτη” για την ανώτατη παιδεία, με τον οποίο καταργεί τον φοιτητικό συνδικαλισμό.
Ακολουθεί θύελλα διαμαρτυριών και το καθεστώς απαντά με μαζικές συλλήψεις φοιτητών. Τα μέτρα αυτά δεν πτοούν τους φοιτητές και στις 12 Φλεβάρη η χούντα βάζει σ’ εφαρμογή το Διάταγμα 1347, με το οποίο ανακαλούσαν την αναβολή στράτευσης φοιτητών που κατηγορούνταν για πειθαρχικό παράπτωμα.

Ήταν η σπίθα που άναψε τη φωτιά! Την άλλη κι’ όλας μέρα, απεργοί φοιτητές του Πολυτεχενίου οργανώνουν συγκέντρωση και απαιτούν την ανάκληση του Διατάγματος.


Το χρονικό της εξέγερσης

Τετάρτη 14 Νοέμβρη ’73

►Από το πρωί στο Πολυτεχνείο γίνεται φοιτητική συγκέντρωση με αίτημα να δοθεί τυπικά η άδεια για την πραγματοποίηση Γενικών Συνελεύσεων.

Την ίδια ώρα γίνεται πανφοιτητική συγκέντρωση και στη Νομική Σχολή.

►12μ.μ. Γύρω στο μεσημέρι αρχίζουν στο Πολυτεχνείο οι Συνελεύσεις. Στο προαύλιο συγκεντρώνονται φοιτητές που φωνάζουν αντιχουντικά συνθήματα.

Έρχονται αστυνομικές δυνάμεις. Οι φοιτητές τους πετούν νεράντζια.

►2μ.μ. 2.000 φοιτητές απ’ τη Νομική ακούγοντας πως στο Πολυτεχνείο γίνο νται επισόδεια, κατεβαίνουν προς την Πατησίων.
Υπάρχει αναβρασμός, όμως ακόμη δεν γίνονται επισόδεια. Η αστυνομία έχει περικυκλώσει το κτίριο.

►6μ.μ. Οι συνελεύσεις τελειώνουν. Έχει αρχίσει να μαζεύεται κόσμος έξω απ’ το Πολυτεχνείο.

Καταφτάνει εισαγγελέας και απειλεί με μηνύσεις, αν δεν διαλυθούν.

►7μ.μ. Περίπου 800 φοιτητές παραμένουν μέσα στο Πολυτεχνείο. Αρχίζει να κυκλοφορεί η πρόταση να μείνουν μέσα τη νύχτα και κάπως έτσι ξεκινά η κατάληψη.

►9μ.μ. Έξω απ’ το Πολυτεχνείο έχουν συγκεντρωθεί χιλιάδες κόσμος.
Μέσα, οι κλεισμένοι έχουν φτάσει τους 1.500.
Χρειάζεται συντονισμός.
Συγκροτείται 13μελής Συντονιστική επιτροπή από αντιπροσώπους των σχολών.
Οι περισσότεροι είναι από την Αντι-ΕΦΕΕ και μερικοί από το Ρήγα Φεραίο και αριστεριστές.

►10μ.μ. Η Συντονιστική επιτροπή στήνει ένα πρώτο αδύναμο πομπό, παίρνει τον έλεγχο των μεγαφώνων, εξασφαλίζει προμήθειες και φροντίζει για την περιφρούρηση των πυλών.
Τυπώνονται προκηρύξεις, κολλούνται αφίσες.
Ο κόσμος που’χει μαζευτεί έξω για συμπαράσταση μένει μέχρι περασμένα μεσάνυχτα.

Πέμπτη 15 Νοέμβρη

Το πρωί της Πέμπτης ο ενθουσιασμός έχει κάπως πέσει, όμως τις επόμενες ώρες, κυρίως με υποκίνηση του ΚΚΕ, η λαϊκή συμπαράσταση φουντώνει.

Ο κόσμος, που αρχίζει να συγκεντρώνεται στους γύρω δρόμους, συγκρούεται με την αστυνομία, που τους εμποδίζει να ενωθούν με τους φοιτητές.

Παρ’ όλα αυτά, ιδιαίτερα μετά το μεσημέρι, μαζεύονται χιλιάδες εργάτες αλλά και μαθητές, που έχουν στο μεταξύ σχολάσει.

Ο ενθουσιασμός έχει ανέβει.

Φτιάχνεται ισχυρότερος πομπός. Μαζεύεται όλο και περισσότερος κόσμος. Το απόγευμα φτάνουν και 300 φοιτητές από την Πάτρα. Σπάνε τον κλοιό της αστυνομίας και, από την οδό Στουρνάρη, μπαίνουν στο χώρο του Πολυτεχνείου.
Τα συνθήματα που μεταδίδονται είναι κατά της χούντας, των Αμερικανών και του ΝΑΤΟ.

Το βράδι εκλέγεται νέα 32μελής Συντονιστική επιτροπή, 7 από την Αντι-ΕΦΕΕ, 8 απ’ τον Ρήγα Φεραίο, οι υπόλοιποι αριστεριστές ή ανοργάνωτοι.

Παρασκευή 16 Νοέμβρη

►3.30μ.μ. Η νέα Συντονιστική επιτροπή βγάζει την διακήρυξη με την οποία προσδιορίζεται ο χαρακτήρας της εξέγερσης σαν αντιφασιστικής και αντιιμπε ριαλιστικής. Η διακήρυξη απαιτεί άμεση πτώση της χούντας και εγκαθίδρυση λαϊκής κυριαρχίας.

Στο μεταξύ ο κόσμος που έχει κινητοποιηθεί στο κέντρο της Αθήνας φτάνει τις 150.000. Η λαϊκή συμπαράσταση στο Πολυτεχνείο και σ’άλλες περιοχές της Αθήνας έχει φτάσει στα ύψη.

Ο σταθμός των φοιτητών δονεί την Αθήνα με τα συνθήματα “Ψωμί - Παιδεία - Ελευθερία”, “Λαϊκή κυριαρχία”, “Εθνική Ανεξαρτησία”, “Κάτω η Χούντα”, “Έξω οι Αμερικάνοι”.

►Απ’το μεσημέρι αρχίζει να διαδίδεται πως η αστυ νομία σκοπεύει να χτυπήσει το βράδυ.
Παρ’ όλα αυτά δεν παίρνονται μέτρα για οργανωμένη έξοδο από το Πολυτεχνείο.

►6.30μ.μ. Η Αστυνομία χτυπά διαδηλωτές στα Χαυ τεία. Οι συγκρούσεις γενικεύονται. Η αστυνομία, ρίχνει δακρυγόνα αλλά και πραγματικά πυρά!

►7μ.μ. Τα μεγάφωνα ανακοινώνουν το όνομα του πρώτου νεκρού.

Η ατμόσφαιρα απ’ τα δακρυγόνα είναι αποπνικτική.

Στη πλατεία Βάθης πέφτουν κι’ άλλοι νεκροί.

Τα μεγάφωνα προσπαθούν να κρα τήσουν ψηλά το ηθικό του κόσμου. Ο κόσμος έχει καταλάβει το Δημαρχείο. Γίνεται επίθεση και στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης. Στο Πολυτεχνείο πληθαίνουν οι νεκροί κι’οι τραυ ματίες. Η Συντονιστική στήνει οδοφράγματα και αυτοσχέδιο νοσοκομείο για τους τραυματίες.

Σάββατο 17 Νοέμβρη ►1.45 Ξημερώνοντας Σάββατο, η ατμόσφαιρα είναι εκρηκτική.

Τα πρώτα τανκς κυκλώνουν το Πολυτε χνείο.

Έχουν φτάσει στρατιώτες και ΛΟΚατζήδες.
Τώρα πια είναι μάταια κάθε προσπάθεια αναίμα κτης εξόδου.

►2π.μ. Τρία τανκς σταματούν μπροστά στη πύλη. Οι φοιτητές φωνάζουν : “Μην πυροβολείτε, είμα στε αδέλφια σας”, “Ο στρατός είναι λαϊκός”.
Οι πυ ροβολισμοί συνεχίζονται ενώ οι φοιτητές τραγου δάνε τον Εθνικό Ύμνο.

►3π.μ. Η εντολή δίνεται! Ένα τανκ γκρεμίζει την πύ λη του Πολυτεχνείου, ενώ πάνω της κρατιούνται φοιτητές.
Ομάδες των ΛΟΚ και της αστυνομίας εισβάλλουν και τους χτυπούν.
Αρκετοί φοιτητές διαφεύγουν με τη βοήθεια φαντάρων.

►5π.μ. Η μετάδοση του παράνομου σταθμού συνε χίζεται μέχρι αυτή την ώρα.

►11π.μ. Η χούντα επέβαλε στρατιωτικό νόμο, όμως οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν όλο το Σάββατο.





ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
Όταν σφίγγουν το χέρι


Phil Collins : Play-list