ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟ


Μια σύντομη αναφορά στη δημιουργική και αγωνιστική πορεία του κορυφαίου μας ποιητή.


Γεννήθηκε Πρωτομαγιά στη Μονεμβασιά

►Ο Γιάννης Ρίτσος γεννήθηκε την πρωτομαγιά του 1909, στη Μονεμβασιά της Λακωνίας, σε αρχοντική οικογένεια, τέταρτος και τελευταίος γόνος του Λευτέρη Ρίτσου και της Ελευθερίας Βουζουναρά.

►Τελειώνει το Δημοτικό στη Μονεμβασιά και το 1921 εγγράφεται στο γυμνάσιο Γυθείου. Πεθαίνει ο αδελφός του από φυματίωση. Τρεις μήνες αργότερα πεθαίνει κι’ η μάνα του από την ίδια αρρώστεια.


Η άνοδος στην Αθήνα

►1925-26 η οικογένειά του καταστρέφεται οικονομικά. Έρχεται στην Αθήνα και πιάνει δουλειά στην Εθνική Τράπεζα. Γράφεται στη Νομική Σχολή χωρίς να φοιτήσει και εργάζεται σαν βοηθός βιβλιοθηκάριος στο Δικηγορικό Σύλλογο της Αθήνας.

►Προσβάλεται κι’ αυτός από φυματίωση και το 1927 εισάγεται στο νοσοκομείο “Σωτηρία”. Τα τρία χρόνια που μένει εκεί έρχεται σε επαφή με Μαρξιστές διανοούμενους. Ο Ρίτσος αρχίζει να διαμορφώνει τη στάση του σαν ποιητής, επιρρεασμένος απ’ την αδικία που βλέπει γύρω του.


Η σύνδεσή του με το ΚΚΕ

►Το 1934 είναι σημαδιακή χρονιά για τον Ρίτσο. Εκδίδει το πρώτο βιβλίο του με τον τίτλο “Τρακτέρ” και γίνεται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, ενώ αρχίζει η συνεργασία του με τον “Ριζοσπάστη”. Η απάντησή του στο ερώτημα γιατί έγινες κομμουνιστής ήταν “γιατί διαπίστωσα πως υπάρχει αδικία και εκμετάλλευση και σαν άνθρωπος αντιστέκομαι..”

►Το 1936 γράφει τον “Επιτάφιο”, ποίημα σταθμό της ελληνικής ποίησης του 20ού αιώνα. Το ποίημα γράφτηκε με αφορμή το δολοφονικό κτύπημα της απεργίας της 9ης Μαΐου 1936. Εμπνέεται από τη φωτογραφία της μάνας που κρατά αγκαλιά και μοιρολογεί το σκοτωμένο γιο της.

Δημοσιεύεται στο Ριζοσπάστη της 12ης Μαΐου με τον τίτλο “Μοιρολόι” και ο Ρίτσος συμπληρώνει το έργο με άλλα 11 άσματα. Το βιβλίο έγινε ανάρπαστο. Πουλήθηκαν 10.000 αντίτυπα, αριθμός ρεκόρ για εκείνη την εποχή. Όταν επιβλήθηκε η δικτατορία του Μεταξά είχαν μείνει μόνο 250 αντίτυπα στο “Λαϊκό Βιβλιοπωλείο” τα οποία κάηκαν στις στήλες του Ολυμπίου Διός μαζί με άλλα “ανατρεπτικά” βιβλία. “Δεν θα μπορούσαν να μου κάνουν μεγαλύτερη τιμή” είπε αργότερα ο ποιητής σχολιάζοντας το γεγονός..

►Το 1937 έρχεται μια σημαντική αναγνώριση της λογοτεχνικής του αξίας όταν δημοσιεύεται “το τραγούδι της αδελφής μου”. Το ποίημα γράφτηκε όταν ο ποιητής συγκλονισμένος βλέπει την αδελ φή του να εισάγεται στο Δαφνί, με την ψυχική της υγεία κλονισμένη.Το έργο αυτό στάθηκε αφορμή για τον Κωστή Παλαμά ώστε να γράψει στα “Ελληνικά γράμματα” για τον Ρίτσο: “Παραμερίζουμε ποιητή για να περάσεις!”

►Το 1938 κυκλοφορεί η “Εαρινή Συμφωνία”

►Το 1940 κυκλοφορεί το “Εμβατήριο του Ωκεανού”. Ήδη έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί ελεύθερο στίχο σε δημοτική γλώσσα. Η σπουδαία τεχνική του προαναγγέλει τα μεγάλα ποιήματα της ωριμότητάς του.

►Η έναρξη του πολέμου τον βρήκε κατάκοιτο. Όμως τίποτα δεν μπορούσε να τον βγάλει εκτός μάχης. Γράφει το “Η τελευταία προ ανθρώπου εκατονταετία” όπου περιγράφει τις ουλές που άφησε το Αλβανικό μέτωπο.

►Η εποποιία του ΕΑΜ ενάντια στη φασιστική κατοχή αποτέλεσε για τον ποιητή ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Οργανώνεται στο ΕΑΜ και εντάσσεται στο μορφωτικό τμήμα του.

►Με την υποχώρηση του ΕΛΑΣ, τον Δεκέμβρη του 1944, μαζί με άλλους καλλιτέχνες βγήκε στην επαρχία. Συναντιέται με το Βελουχιώτη και γράφει γι’ αυτόν το “Υστερόγραφο δόξας”. Οργανώνονται λαϊκοί θίασοι κοι οι καλλιτέχνες χρεώνονται με το καθήκον της συγγραφής έργων. Μέσα σε μια βδομάδα ο Ρίτσος έγραψε το μονόπρακτο “Η Αθήνα στ’ άρματα”.

►Την περίοδο 1945-1947 έγραψε δυο κορυφαία ποιήματα που όμως εκδόθηκαν αρκετά χρόνια αργότερα: την “Κυρά των αμπελιών” και τη “Ρωμιοσύνη” που αργότερα μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη. Το έργο αυτό είναι μια τοιχογραφία της Αντίστασης και της εποποιίας του Δημοκρατικού Στρατού.


Εμφύλιος, εξορίες και αριστουργήματα

►Στη διάρκεια του εμφυλίου (Ιούλης 1948) ο Ρίτσος εξορίζεται στη Λήμνο. Το 1949 μεταφέρεται στο κολαστήρio της Μακρονήσου.

►Γράφει και ζωγραφίζει όπου μπορεί. Σε πέτρες, ξύλα, κόκαλα ζώων. Σύντροφοί του, όπως ο μεγάλος ηθοποιός Μάνος Κατράκης βηθούν στο κρύψιμο της δημιουργίας του ποιητή.

►Η φυματίωσή του έχει υποτροπιάσει και αναγκάζονται να τον απολύσουν βαριά άρρωστο, αλλά σύντομα τον ξαναστέλνουν στη Μακρόνησο και στη συνέχεια στον Άη-Στράτη. Γράφει το “Γράμμα στον Ζολιό-Κιουρί” και καταφέρνει να το στείλει στο εξωτερικό. Μετά από διαμαρτυρίες διάσημων δημιουργών όπως Αραγκόν, Νερούδα, Πικάσο κ.ά. απελευθερώνεται το 1952, χωρίς να υπογράψει δήλωση, όπως τον πίεζαν να κάνει.

►Αντίθετα, την εποχή εκείνη υπογράφει μεγάλα αριστουργήματα, όπως : “Γειτονιές του κόσμου”, “Πέτρινος Χρόνος”, “Ημερολόγιο Εξορίας”. Την ίδια εποχή γράφει και το αριστουργηματικό “Καπνισμένο τσουκάλι” όπου και πάλι μιλά για τους αγώνες του Λαού μας και τη βεβαιότητά του για την ιστορική τους δικαίωση.

►Το 1954 παντρεύεται τη γιατρό Φαλίτσα Γεωργιάδου. Ένα χρόνο μετά γεννιέται η κόρη του Ελευθερία (Έρη).

►Το 1956 δημοσιεύεται η ποιητική του σύνθεση “Η σονάτα του σεληνόφωτος”, που αποσπά το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης και μεταφράζεται σε πάνω από 20 γλώσσες. ►Στα χρόνια που ακολούθησαν κυκλοφορούν πολλά έργα του. Αναφέρουμε μερικά: “Χρονικό”, “Πέτρινος χρόνος”, “Οι γειτονιές του κόσμου”, “Ανυπότακτη πολιτεία”, “Πέρα από τον ίσκιο των κυπαρισιών”. Το 1961 ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποιεί το ποίημα “Επιτάφιος”

►Μερικά απ’ τα έργα του της δεκαετίας του ’60 είναι “Το νεκρό σπίτι”, “Κάτω απ’ τον ίσκιο του βουνού” (1963), “Το δέντρο της φυλακής και οι γυναίκες”, “12 ποιήματα για τον Καβάφη”, “Μαρτυρίες”.

►Το 1964 κυκλοφορούν και τα “Ποιήματα” του Μαγιακόφσκι σε απόδοση του Γιάννη Ρίτσου και την ίδια χρονιά εκδίδεται ο τρίτος τόμος των απάντων του “Ποιήματα”.

►Το 1966 δημοσιεύεται και η “Ρωμιοσύνη” που ένα χρόνο αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης.


Χούντα του 1967, νέες δοκιμασίες

►Με την επιβολή της χούντας, το 1967 συλλαμβάνεται και εξορίζεται στη Γυάρο και αργότερα στη Λέρο.

►Από την πρώτη στιγμή της σύλληψής του ξεσηκώνεται νέο κύμα συμπαράστασης από ξένους διανοούμενους.

►Το 1968 μεταφέρεται στο αντικαρκινικό “Άγιος Σάββας” μετά από αιματουρία. Χειρουργείται κι’ αμέσως μετά τον ξαναστέλνουν στη Γυάρο κι’ αργότερα στη Σάμο, όπου μπαίνει σε κατ’ οίκον περιορισμό.

►Στέλνει κρυφά στη Γαλλία το “Πέτρες, Επαναλήψεις, Κιγκλίδωμα” που εκδίδεται σε πολλές γλώσσες.

►Αργότερα στέλνει κρυφά στη Γαλλία τα “Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας”, τα οποία μελοποιεί ο Μίκης Θεοδωράκης.

►Ξεσηκώνεται νέο διεθνές κίνημα συμπαράστασης, με αποτέλεσμα να αρθεί ο περιορισμός το 1970, οπότε έρχεται στην Αθήνα και ξαναμπαίνει στο χειρουργείο.

►Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, το 1973, τον βρίσκει στην πρώτη γραμμή των διαδηλώσεων.


Λαϊκή και παγκόσμια αναγνώριση

►“Παραμερίζουμε ποιητή για να περάσεις” είπε για τον Ρίτσο, ένας άλλος μεγάλος μας ποιητής, ο Κωστής Παλαμάς.

►“ Ο μεγαλύτερος από τους ζώντες ποιητές ” είπε γι’ αυτόν ο μεγάλος Γάλλος ποιητής Λουί Αραγκόν.

►“Υπάρχει ένας άλλος ποιητής, ο Γιάννης Ρίτσος, που αξίζει περισσότερο αυτή την τιμή” είπε ο τιμημένος με το Νόμπελ μεγάλος Χιλιανός ποιητής, Παύλο Νερούντα.

Παγκόσμια αναγνώριση για τον μεγάλο αγωνιστή ποιητή που έδωσε το παρόν σε όλους τους αγώνες του Λαού μας. Του ποιητή που μέσα από τις φυλακές και τα ξερονήσια της εξορίας έγραψε και μας άφησε αριστουργήματα που υμνούν τους λαϊκούς αγώνες για το δίκιο, για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Η μεταπολίτευση έφερε την ποίησή του και τον ίδιο τον Ρίτσο ακόμη πιο κοντά στο λαό. Παράλληλα, η ποιητική του αξία και η στάση ζωής του αναγνωρίστηκαν σε όλο τον κόσμο. Από την ατέλειωτη σειρά τίτλων που του απενεμήθηκαν αναφέρουμε μόνο μερικούς :

►Βραβείο Λένιν για την ειρήνη (1977)

►Βραβείο “Ποιητής Διεθνούς Ειρήνης του ΟΗΕ (1986)”

►Επίτιμος διδάκτορας πολλών ελληνικών     και ξένων πανεπιστημίων (Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Λειψίας, Μπίρμπιχαμ κ.ά) 

►Επίτιμος δημότης πολλών ελληνικών και ξένων πόλεων (Θεσσαλονίκης, Λευκωσίας κλπ)

►Χρυσό μετάλλιο Δήμου Αθηναίων (1987)

►Μετάλλιο Ζολιό-Κιουρί ανώτατη διάκριση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρήνης

Συνέχισε να γράφει ασταμάτητα. Έφυγε καταξιωμένος για το μεγάλο ταξίδι στις 11 Νοέμβρη του 1990 αφήνοντας πίσω του περισσότερα από πενήντα αδημοσίευτα έργα!


Όπως είπε με λίγα λόγια γι'αυτόν ο Χαρίλαος Φλωράκης “Ο Γιάννης Ρίτσος ταυτίστηκε με ό,τι καλύτερο έχει να δείξει και να προσφέρει η νεώτερη Ελλάδα”.